JIG & FIXTURE คือ อุปกรณ์กำหนดตำแหน่งและจับยึด ถูกออกแบบมาสำหรับใช้ปฏิบัติงานตามวัตถุประสงค์งานใด งานหนึ่งโดยเฉพาะ เพื่อใช้จับยึดชิ้นงานให้อยู่ในตำแหน่ง และกำหนดตำแหน่งให้กับการทำงาน ตำแหน่งชิ้นงานจะต้องถูกรักษาให้คงเดิมอยู่ตลอดเวลา ต้องมีความเที่ยงตรงระดับสูง การออกแบบจิ๊กและฟิกซ์เจอร์ได้นั้นเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนที่ต้องใช้ความรู้จากด้านต่างๆ เช่น เรขาคณิต ความคลาดเคลื่อน มิติ การใช้โปรแกรม CAD ฯลฯ มาช่วยในการออกแบบ จิ๊กและฟิกซ์เจอร์ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อทำการยึดจับ
จิ๊ก (JIG) เป็นเครื่องมือพิเศษที่สร้างขึ้นมาเพื่อช่วยในการกำหนดตำแหน่งจับยึดชิ้นงานและยังเป็นตัวนำทางของเครื่องมือตัด (Cutting Tools) เช่นในการเจาะรูหรือคว้านรู โดยปกติแล้วจิ๊กจะเป็นปลอกนำทางซึ่งอัดติดแน่นอยู่เสมอปลอกนำทางนี้จะทำด้วยเหล็กพิเศษที่ผ่านการชุบแข็งมาแล้ว
ฟิกซ์เจอร์ (FIXTURE) เป็นเครื่องมือสำหรับการผลิตที่ใช้ในการกำหนดตำแหน่ง ยึดจับ และรองรับชิ้นงาน ให้อยู่คงที่เครื่องจักรกำลังทำงานอยู่ สำหรับฟิกซ์เจอร์นี้จะมีแท่งตั้งระยะและแผ่นเกจเป็นตัวช่วยให้ตั้งระยะของเครื่องมือตัดอยู่ตรงตำแหน่งที่ถูกต้องที่จะกระทำต่อชิ้นงาน
![](/wp-content/uploads/2022/11/DSCF8066-1024x683.jpg)
วัตถุประสงค์และ ประโยชน์ของ Jig & Fixture:
ช่วยลดเวลาการทำงานบางอย่าง หรือยกเลิกการทำงานบางอย่างไปได้ เช่น การวัดตำแหน่ง การมาร์คระบุตำแหน่ง ยิ่งเมื่อชิ้นงานมีจำนวนมาก การทำงานซ้ำๆ ก็จะมากขึ้นตาม ดังนั้นการใช้ Jig & Fixture จะลดงานทำซ้ำนี้ลงไปได้ และยังสามารถรักษาความถูกต้องของตำแหน่งการทำงานได้เหมือนๆ กันทุกชิ้น
ชิ้นงานและ เครื่องมือที่ใช้ทำงานจะตั้งอยู่ในตำแหน่งที่แน่นอน ส่งผลให้ขั้นตอนการหยิบจับชิ้นงาน ขั้นตอนการทำงาน สามารถปฏิบัติได้อย่างอย่างอัตโนมัติ หรือทำได้ในเวลาอันสั้น ดังนั้นจึงช่วยลดรอบเวลาในการทำงานได้
ลดความแปรปรวนในการผลิตแบบ Mass production ส่งผลถึงความคงที่ของคุณภาพงาน ส่งผลต่ออัตราของเสียก็จะลดต่ำลงไปด้วย